Kot z Cheshire – wieczny optymista, który skradł całe show

Kot z Cheshire w wersji filmowej z 2010 roku

Wielu z nas miało styczność z Alicją w krainie czarów i dobrze kojarzy tytułową dziewczynę. Ogromna sława jaką Lewisowi Carrollowi przyniosła powieść jest wyraźna po dziś dzień, a niektóre zwroty wywodzące się z utworu zostały spopularyzowane w języku potocznym. O książce i wielu aspektach jakie wokół siebie skupia można rozpisywać się w bardzo rozległych tekstach, jednak ja chciałabym zwrócić uwagę na inną postać, niż tytułowa bohaterka. W przeciwieństwie do Alicji pojawia się on w utworze zaledwie trzy razy. Nie przeszkodziło mu to jednak zostać jedną z najbardziej rozpoznawalnych postaci nie tylko w powieści, ale także później w filmach, grach i innych. Stał on się także przedmiotem rozpraw naukowych.
Za pewne większość ludzi jako pierwszego bohatera z Alicji w krainie czarów wymieni właśnie jego.

Czego to może być zasługa? Być może wielu nadzwyczajnych cech jakie łączy on w sobie, które dodają mu ogromnego uroku? A może tego, co zawsze chcielibyśmy widzieć u innych i u siebie? Opanowanie, przenikliwość, ale przede wszystkim malujące się na jego twarzy zadowolenie.   Wieczny uśmiech, który nigdy nie znika z jego pyska, a czasami wręcz to kota już nie ma, a uśmiech nadal pozostaje, jak powiedziała sama Alicja:

„Widziałam już koty bez uśmiechu – pomyślała Alicja – ale uśmiech bez kota widzę po raz pierwszy w życiu. To doprawdy nadzwyczajne!”

Kot z Cheshire – bo o nim mowa, jest postacią, która według mnie skupiła na sobie uwagę wielu jeśli chodzi o Alicję w krainie czarów. Próbowano go przedstawiać na rozmaite sposoby, nieodłącznie jednak musiał mu towarzyszyć szeroki od ucha do ucha uśmiech. Stał się on ogromną wizytówką powieści i wyróżnił się nad inne, chociaż również bardzo interesujące postacie fantastyczne. Fenomen kota z Cheshire można tłumaczyć na wiele sposobów, jednak niewątpliwie należy przyznać, że bez niego utwór wiele by stracił, a popularny w ostatnim czasie film w reżyserii Tima Burtona wyzbyłby się wyjątkowego bohatera, bo to z tym graficznym oddaniem postaci większość kojarzy kota z Cheshire.

Kot z Cheshire w filmowej wersji w reżyserii Tima Burtona z 2010 roku

Koci fenomen

Ludzie od lat w kreowaniu postaci fikcyjnych czerpią wzorce ze zwierząt. Najlepszym tego dowodem są chociażby super bohaterowie, którzy swoje nadnaturalne zdolności często opierają na wyjątkowych talentach dzikich stworzeń. Gdy chcemy powiedzieć, że ktoś jest szybki porównamy go do geparda, gdy widzi dobrze to do sokoła, a gdy jest sprytny przywołamy go w zestawieniu z lisem. Zwierzęta kryją w sobie od lat ponadczasowe wzorce i wyjątkowe umiejętności będące inspiracją dla ludzi na wielu płaszczyznach życia. Bóstwa w wielu religiach były przedstawiane w sposób zoomorficzny w celu podkreślenia ich szczególnych cech. Zwierzęta są więc obecne od zawsze w kulturze i życiu ludzi,a nam samym trudno sobie wyobrazić, gdyby ich nie było. Współczesnym dowodem na to jak ogromną popularność mogą zdobywać zwierzęta jest ich obecność w mediach. Trudno dzisiaj wskazać młode osoby, które nie kojarzyłyby Tardar Sauce czyli słynnego Grumpy Cat. Jego pyszczek jest na koszulkach, zeszytach, gadżetach, piżamach, kapciach i wielu innych. Nie jest on jednak jedynym zwierzęcym celebrytom. W internecie jednak prym wiodą koty i psy, które są ponadczasowym kluczem do ludzkich serc. Za równo domowe jak i dzikie są więc na przestrzeni lat nieodłącznym elementem życia i trudno sobie wyobrazić bez nich życie. Dokładnie tak samo jak z Grumpy Cat i innymi wpływowymi zwierzętami sprawa ma się z kotem-dziwakiem z Cheshire. Wyjątkowe cechy jakie w sobie łączył wyróżniały go na tle bohaterów utworu. Nieznikający z jego pyska szeroki uśmiech, przenikliwość i tajemniczość postaci to jego atuty. Potrafił on znikać i pojawiać się znienacka, ale także sprawić, że widzimy tylko jego „część” na przykład uśmiech. Gdy chciał się gdzieś ujawnić, zaczynał od uśmiechu, a gdy chciał odejść znikanie rozpoczynał od końca ogona sprawiając, że uśmiech pozostawał widzialny, gdy kota już nie było. Ta umiejętność stała się powodem ogromnego zamieszania po tym, jak kotu kazano ściąć głowę, a bohater sprawił, że zniknął cały jego tułów:

„Kat twierdził, że nie potrafi ściąć głowy nie mającej tułowia, od którego mógłby ją odrąbać. Podkreślił on, że nie miał dotychczas do czynienia z taką robotą i że nie myśli zabierać się do niej na stare lata. Król twierdził, że każde stworzenie posiadające głowę może być ścięte i że w gadaniu Kata nie ma ani krzty sensu.”

Kot-Dziwak z Cheshire swoją nazwę zaczerpnął prawdopodobnie dzięki angielskiemu idiomowi grin like a Cheshire cat (uśmiechać się jak kot z Cheshire). Istnieją dwie teorie na temat jego pochodzenia. Pierwsza mówi o tym , jak w hrabstwie Cheshire (z którego pochodził autor Alicji w krainie czarów) malarz wykonywał na karczmach szyldy z uśmiechniętym lwem będącym pierwowzorem dla kota z książki. Druga mówi zaś o tym, jak sery w Cheshire wycinano w kształt głowy uśmiechniętego kota. Do dziś nie ma jednak pewności co do prawdziwości tych stwierdzeń.

Kot z Cheshire ma także na tle bohaterów wyjątkowe znaczenie dla Alicji. Nie karci on jej tak, jak robiła to większość z bohaterów przez których Alicja czuła się obrażana. Ze spokojem odpowiada na wszystkie jej pytania, a w momencie trwania gry w krokieta dziewczyna przedstawia go Królowi jako swojego przyjaciela.

 

 

Co wiemy o kocie z książki?

Ilustracja John Tenniela

O samym wyglądzie i pochodzeniu kota w utworze możemy się dowiedzieć bardzo niewiele. On sam charakteryzuje siebie jako zwariowanego. Nie wiemy nic o jego wyglądzie poza charakterystycznym uśmiechem, nie wiemy także skąd pochodzi. Jest niezależny, nie jest niczyim sprzymierzeńcem, jest opanowany, a każda jego wypowiedź jest bardzo wyważona. Alicja spotyka go po raz pierwszy w kuchni w chatce, gdzie dowiadujemy się, że jest on uodporniony na pieprz w atmosferze. Później, gdy znowu na niego natrafia, wskazuje on Alicji, która droga gdzie prowadzi. Charakterystyka kota jest jednak bardzo ograniczona.
On sam mówi o sobie:

„A więc taki normalny pies warczy, kiedy jest zły, a macha ogonem, kiedy ma powód do radości. Ja zaś warczę, kiedy jestem zadowolony, a macham ogonem, kiedy ogarnia mnie wściekłość. Dlatego jestem zbzikowany.”

Mimo to nie stanowiło to problemu dla urozmaicenia jego postaci w innych tekstach kultury.

Kot z Cheshire w innych tekstach kultury

Kot z Cheshire w filmie animowanym z 1951 roku

Kot z Cheshire pojawia się w praktycznie każdej formie mediów. Ostatnio do jego spopularyzowania przyczynił się film w reżyserii Tima Burtona Alicja w krainie czarów. Kot z Cheshire odbiega tutaj nieco od swojego pierwowzoru, ale zachował wiele cech oraz to, co dla niego najbardziej charakterystyczne – szeroki uśmiech. Kot posiada tutaj szaro-niebieskie futro i niebieskie oczy. Graficzne przedstawienie postaci przez twórców filmu stało się jednym z najbardziej kojarzonych wyobrażeń o owym kocie. W animowanej wersji z 1951 roku zwierzę obdarzono różowym futrem i złotymi oczami. Tutaj także kot jest zupełną odejściem od tego, co zostało nam przedstawione w książce. Jest on postacią płatającą figle, co kłóci się ze zrównoważonym charakterem jaki nadał mu Lewis Carroll. Są to jedynie przykłady spośród mnóstwa sposobów, na jaki kota z Cheshire próbowano pokazać. Właściwie jeśli chodzi o wygląd panuje tutaj dowolność, gdyż w powieści ani razu nie dookreślono jego postaci pod kątem zewnętrznej charakterystyki. Spopularyzowany przez film w reżyserii Tima Burtona wygląd kota został wykorzystany w kontynuacji opowieści o historii Alicji w filmie z 2016 roku reżysera Jamesa Bobina Alicja po drugiej stronie lustra.  W rzeczywistości w książkowej kontynuacji Lewisa Carrolla kot nie występuje. Pojawił się on wyłącznie w pierwszej części. W filmie jego postać pojawia się jednak znacznie częściej, a sama fabuła bardzo odbiega od tego, z czym mamy do czynienia w książce. Stał on się tak bardzo istotny dla twórców filmu, że w Alicji po drugiej stronie lustra motyw kota został umieszczony już na wstępie. Kot z Cheshire pojawił się także u Sapkowskiego w opowiadaniu „Złote popołudnie”. Kot ponownie nie odzwierciedla idealnie pierwowzoru. Posiada nowe cechy nadane przez autora – jest władcą wszystkich kotów, posiada magiczne moce przenoszenia się w czasie oraz podróży między światami. Kot z Cheshire pojawia się także w grach American McGee’s Alice oraz Alice:Madness Returns.
Jego postać stała się inspiracją dla wielu ludzi sprawiając, że występuje on także w tekstach piosenek, a jego imieniem nazywane są puby w Wielkiej Brytanii. Jak widać pomimo mało rozbudowanej roli w utworze wywarł on ogromny wpływ na wiele płaszczyzn kultury.

 

 

Bohater drugoplanowy, który skupił na sobie uwagę

Kot z Cheshire mimo, że pojawia się z utworze zaledwie trzy razy stał się ogromną inspiracją do wzbogacenia istoty jego roli w wielu innych tekstach kultury. Fenomenu jego postaci można się doszukiwać w wyjątkowych cechach oraz odwiecznej sympatii ludzi do pupilów. Niewątpliwie kota z Cheshire możemy umieścić wśród jednego z najpopularniejszych fikcyjnych kotów obok takich sław jak Kot w Butach, Behemot z „Mistrza i Małgorzaty”, Garfielda i wielu innych. Spośród wielu charakterystycznych postaci powieści Alicja w krainie czarów stał się on wyjątkową wizytówką utworu mimo tego, że jego rolę można nazwać bardzo ograniczoną. Zdobył on ogromną sympatię czytelników i stał się inspiracją do przedstawiania jego losów w bardziej rozbudowanej wersji w innych środkach przekazu.

Ciekawostki na temat kota z Cheshire

  • Śmiać się jak kot z Cheshire (ang. grin like a Cheshire cat) — dawne porównanie spopularyzowane przez
    Lewisa Carrola dzięki powieści Alicja w krainie czarów (1865).
  • Tenniel wykonując rysunki postaci z powieści Kota z Cheshire najprawdopodobniej wzorował go na rasie brytyjskich krótkowłosych, które ze względu na kształt pyszczka uważane są za uśmiechnięte.
  • Kot z Cheshire jako jedyny w powieści Alicja w krainie czarów nie karci Alicji podczas rozmowy.
    Wypowiada się zrównoważenie i łagodnie przez co dziewczyna nazywa go później swoim przyjacielem.
  • Kot pojawia się zaledwie trzy razy w powieści.
  • Kot z Cheshire nie jest niczyim sprzymierzeńcem choć film Tima Burtona spopularyzował sytuacje,
    w której kota staje po stronie Białej Królowej.
  • Kot z Cheshire nie pojawia się w kontynuacji Po drugiej stronie lustra.

 

 

Utwór Alicja w krainie czarów wywarł ogromnym wpływ na wielu twórców i po dziś dzień jest bardzo rozpoznawalny. Można by o nim pisać jeszcze więcej, podobnie jak o kocie z Cheshire. Jego popularność nieustannie wzrasta za sprawą coraz to nowszych odniesień w kulturze. Fenomen kota z Cheshire do dzisiaj zaskakuje.
Jaki jest więc morał z tego wszystkiego? Możemy na spojrzeć pod różnym kątem np. o tym, że zwierzęta mogą być ponadczasowym wzorcem dla ludzi. Wskazują na to na przestrzeni lat różne dzieła, a także współcześnie niektóre zwierzęta cieszą się popularnością, o jakiej ludzie mogą nierzadko pomarzyć. Więc jak mówiła Księżna z powieści:

„Wszystko ma jakiś morał, pod warunkiem, że umiesz go znaleźć.”

Dziękuje za chęć poświęcenia uwagi,
Anna Magdziarz

Dodaj komentarz